१. पोलियो खोप (Oral Polio Vaccine) के हो ?
पोलियो खोप पोलियो रोग विरुद्ध प्रदान गरिन्छ । यो खोप मुखबाट खुवाइने खोप हो । यो खोप तरल अबस्थामा दुई किसिमको भाँडोमा उपलब्ध हुन्छ:
क) ड्रपरहरू सहितको प्लाष्टिकका शिशीहरू
ख) ड्रपरहरू अलग्गै भएको शिशीका भायलहरू
२. पोलियो खोप कति सुरक्षित छ र यसका संभावित प्रतिकूल असरहरु के के हुन् ?
पोलियो खोप (ओ.पि.भि.) ले प्राय कुनै पनि प्रतिकूल असर गर्दैन । खोप लिएपछि १ प्रतिशत भन्दा कम बालबालिकाहरुमा टाउको दुख्ने, पखाला लाग्ने वा मांसपेशी दुख्ने हुन सक्दछ । पोलियो खोपकै कारणले हुने पक्षघातिक पोलियो (Vaccine associated paralytic poliomyelitis-VAPP) हुने सम्भावना पनि निकै कम मात्रामा हुन्छ । पोलियो खोप लिएका दश लाख बच्चाहरु मध्ये करीब दुई देखी चार जनालाई खोपकै कारणले हुने पक्षघातिक पोलियो (VAPP) हुने जोखिमको सम्भावना हुन्छ तर यो निकै न्यून भएको आजसम्मको प्रतिवेदनले देखाएको छ । नेपालमा तेह्रौ पटक राष्ट्रिय पोलियो खोप अभियान संचालन गरी सक्दा पनि यस प्रकारको कुनै घटना घटेको छैन ।
३.प्रयोग विधिको सारांशः पोलियो खोप (ओ.पि.भि.)
|
खोपको किसिम |
जीवित र मुखबाट दिइने पोलियो खोप (Live Oral Polio Vaccine-OPV) |
|
दिनुपर्ने मात्रा |
तीन पटक तर प्रकोप भएको देशमा चार (जन्मनासाथ दिएको मात्रा समेत) |
|
समय तालिका |
बच्चा जन्मिएको ६, १० र १४ हप्तामा |
|
थप मात्रा |
पोलियो निमूर्ल पार्ने अभियानहरूमा थप मात्रा दिइन्छ । |
|
निषेध अवस्था |
छैन । |
|
प्रतिकूल असर |
खोपकै कारणले हुने पक्षघातिक पोलियो एकदम विरलै हुन्छ (दशलाख बच्चामा दुई देखी चार जनालाई हुन सक्छ) |
|
विशेष सावधानी |
जन्मजात प्रतिरोधात्मक क्षमता कमी भएका (Congenital immune deficiency syndrome) बच्चाहरूले मुखबाट खुवाइने पोलियो थोपा (OPV) भन्दा सुईबाट दिइने अजिवित पोलियो विषाणु खोप (IPV) लिनु राम्रो हुन्छ । |
|
मत्रा |
दुई थोपा |
|
भण्डारण व्यवस्था |
+२० से. +८० सेल्सियसको बिचमा भण्डार गर्ने (लामो अवधिसम्म भण्डारण गर्दा –१५० देखि –२५० सम्म राख्न सकिन्छ) |
४. खोप अभियान मार्फत प्रदान गरिने पोलियो खोपको पुरक मात्रा भनेको के हो?
नियमित खोप सेवाको अतिरिक्त राष्ट्रिय खोप दिवस/विशेष पोलियो खोप दिवसको रुपमा थप मात्रामा दिइने पोलियो खोप (OPV) नै पुरक मात्रा हो । यसरी दिइएको थप मात्राले बालबालिकाहरुमा पोलियो विरुद्ध प्रतिरोधात्मक शक्ति वृद्धि गर्छ । यो पोलियो उन्मूलन गर्ने एउटा महत्वपूर्ण रणनीति हो । पाँच वर्ष मुनिका सबै बच्चाहरूलाई उनीहरूले पहिले जति मात्रा पोलियो थोपा खाइसकेको भए पनि यसरी संचालन गरिने खोप अभियानमा सबै बालबालिकालाई पोलियो थोपा खुवाउनै पर्दछ । अभियान मार्फत एक महिनाको अन्तरमा साधारणतया पहिलो र दोश्रो चरणमा व्यापक अभियान (राष्ट्रिय खोप दिवस) संचालन गरेर यो खोप दिइन्छ । धेरै पटक पोलियो खोप अभियान संचालन हुन सक्छन् त्यसैले हरेक पटक पोलियो खोपको मात्रा लिएर कसैलाई पनि हानी हुँदैन बरु यसले पोलियो रोग विरुद्ध लड्न थप टेवा पुग्दछ ।



